ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ AIDS (ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ)




1.3.4 Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (ΑΙDS) -Θεωρία Τι είναι η ανοσολογική ανεπάρκεια; Ανοσολογική ανεπάρκεια ονομάζεται η εξασθένηση της λειτουργίας του ανοσοβιολογικού συστήματος του ανθρώπου. Η ανοσολογική ανεπάρκεια είναι συνήθως επίκτητη . Τι είναι το Σύνδρομο της Επίκτησης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (ΑΙDS ); Το Σύνδρομο της Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (ΑΙDS) αποτελεί μια πολύ σοβαρή ασθένεια κατά την οποία δε λειτουργεί το ανοσοβιολογικό σύστημα και η οποία προκαλείται από τον ΗΙV. Προέλευση του ΑΙDS (HIV) Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι ο ιός του ΑΙDS προήλθε από συνεχείς μεταλλάξεις ενός ιού που προσβάλλει τον αφρικανικό πίθηκο. Είναι άγνωστο πώς μεταδόθηκε στον άνθρωπο. Δομή του ΗΙV ► Ο ΗΙV ανήκει στην κατηγορία των ρετροϊών, δηλαδή είναι RΝΑ ιός. ► Διαθέτει: α. Γενετικό υλικό (δύο πανομοιότυπα μονόκλωνα μόρια RNA). β. Αντίστροφη μεταγραφάση: ένζυμο με το οποίο έχει τη δυνατότητα να συνθέτει DNA από RNA. γ. Καψίδιο: περίβλημα πρωτεϊνικής σύστασης. Το καψίδιο περιβάλλει το γενετικό υλικό και τα ένζυμα του ιού. δ. Έλυτρο: περίβλημα λιποπρωτεϊνικής σύστασης. Το έλυτρο περιβάλλει το καψίδιο του ιού. Κύτταρα που προσβάλλει ο ΗΙV και τρόπος διείσδυσήςτου σε αυτά Ο ΗΙV προσβάλλει τα παρακάτω είδη κυττάρων: α. τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα (κατά κύριο λόγο), β. τα κυτταροτοξικά Τ-λεμφοκύτταρα, γ. τα νευρικά κύτταρα. ►Ο ΗΙV διεισδύει στα παραπάνω κύτταρα, αφού προσκολληθεί στους ειδικούς υποδοχείς που υπάρχουν στην επιφάνεια αυτών των κυττάρων. Yγρά του ανθρώπινου οργανισμού στα οποία ανιχνεύεται ο ΗΙV: Ο ΗΙV ανιχνεύεται κυρίως στα παρακάτω υγρά του οργανισμού μας: ► αίμα, ► σπέρμα, ► κολπικές εκκρίσεις, ► σάλιο, ► δάκρυα, ► ιδρώτα, ► μητρικό γάλα, ► εγκεφαλονωτιαίο υγρό κ.ά. Τρόποι μετάδοσης του ΗΙV: Ο ΗΙV μεταδίδεται: α. με μετάγγιση αίματος, β. με χρήση ίδιας σύριγγας (κυρίως από τοξικομανείς), γ. με σεξουαλική επαφή ενός φορέα του ιού με ένα υγιές άτομο, δ. από τη μητέρα-φορέα του ιού στο νεογνό (κατά τον τοκετό). Τρόποι με τους οποίους δε μεταδίδεται ο ΗΙV : Ο ΗΙV δε μεταδίδεται με: ► έντομα, ► σάλιο, ► χειραψία, ► ασπασμούς στις κοινωνικές εκδηλώσεις, ► κοινή χρήση σκευών φαγητού. Τρόποι προφύλαξης του ανθρώπου από τον ΗΙV Ο άνθρωπος πρέπει να παίρνει προφυλάξεις, ώστε να περιοριστεί η μετάδοση της νόσου: α. έλεγχος του αίματος το οποίο προορίζεται για μετάγγιση, β. χρησιμοποίηση συρίγγων μιας χρήσης από ένα άτομο και μόνο μία φορά, γ. πλήρης αποστείρωση των χειρουργικών και των οδοντιατρικών εργαλείων, δ. χρήση προφυλακτικού κατά τη σεξουαλική επαφή. Τρόποι διάγνωσης της νόσου: Η διάγνωση της νόσου πραγματοποιείται με δύο τρόπους: α. με ανίχνευση του RNA του ιού β. ή με ανίχνευση των ειδικών αντισωμάτων στο αίμα του ασθενούς. (Σημ.: Προϋπο- θέτει την παρέλευση χρονικού διαστήματος 6 εβδομάδων έως 6 μηνών από τη στιγμή που ο ιός εισέβαλε στον οργανισμό.) Τα στάδια της ασθένειας του ΑIDS: 'Οταν ο ΗΙV μολύνει κάποιο άτομο και προσβάλλει τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύπαρα: ■ είτε πολλαπλασιάζεται αμέσως οπότε ο οργανισμός εμφανίζει τα τυπικά συμπτώματα της ασθένειας, με αποτέλεσμα ο ασθενής να οδηγείται σε σύντομο χρονικό διάστημα στον θάνατο ■ είτε (συνήθως) παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση (ανενεργός), και το άτομο Θεωρείται φορέας του ιού Στην περίπτωση αυτή, διακρίνουμε τρία στάδια της ασθένειας (με κριτήριο τον αριθμό των βοηθητικών Τ-λεμφοκυπάρων που προσβάλλονται). 1ο στάδιο: ο ιός μολύνει περιορισμένο αριθμό βοηθητικών Τ-λεμφοκυττάρων Δράση του ιού Είσοδος του γενετικού υλικού του ιού στα βοηθητικά Τ-λεμφοκύπαρα. Δηλαδή: --> είσοδος του ιού στον οργανισμό, --> πρόσδεση του ιού στους ειδικούς υποδοχείς που βρίσκονται στην πλασματική μεμβράνη και μόλυνση ορισμένων από αυτά. Σύνθεση δίκλωνου DNA, δηλαδή: --> σύνθεση μονόκλωνου DNA με τη συνδρομή της αντίστροφης μεταγραφάσης (συντίθεται DNA από RNA), --> μετατροπή του μονόκλωνου DNA σε δίκλωνο DNA, με τη βοήθεια των ενζύμων αντιγραφής του κυττάρου-ξενιστή, --> το νουκλέίκό οξύ του ιού συνδέεται με το DNA του κυττάρου-ξενιστή και παραμένει σε ανενεργό (λανθάνουσα) κατάσταση. Κατάσταση του οργανισμού στο 1 ο στάδιο: ■ Εμφάνιση λοιμώξεων παροδικού χαρακτήρα στο άτομο, οι οποίες δε δημιουργούν υποψίες για την ύπαρξη της ασθένειας. ■ Δυνατότητα μετάδοσης του ιού από το άτομο, χωρίς αυτό να το γνωρίζει. Το διάστημα αυτό ποικίλλει (εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως έγκαιρη διάγνωση, ανταπόκριση στη φαρμακευτική αγωγή -ΑΖΤ, DCC- κ.λπ.). 2ο στάδιο: Ο ιός μολύνει περισσότερα κύτταρα Δράση του ιού ■ Υπάρχει περίπτωση ο ιός να ενεργοποιηθεί και να αρχίζει να πολλαπλασιάζεται. Κατάσταση του οργανισμού στο 2ο στάδιο ■ Οι καινούριοι ιοί που προκύπτουν μολύνουν σταδιακά και άλλα βοηθητικά Τ λεμφοκύτ- ταρα. 3ο στάδιο: Ο οργανισμός εκδηλώνει τα τυπικά συμπτώματα της ασθένειας Δράση του ιού ■ Ο ιός μολύνει και καταστρέφει όλο και περισσότερα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα, με αποτέλεσμα την εξασθένηση της λειτουργίας του ανοσοβιολογικού συστήματος. Κατάσταση του οργανισμού στο 3ο στάδιο: ■ Η εκδήλωση της τυπικής συμπτωματολογίας της ασθένειας πραγματοποιείται συνήθως μετά από χρονικό διάστημα επτά (7) έως δέκα (10) χρόνων, δηλαδή εμφανίζονται: → υψηλός πυρετός, → έντονες λοιμώξεις, → διάρροιες. Τα παραπάνω συμπτώματα γίνονται εντονότερα με την πάροδο του χρόνου, ώστε το άτομο οδηγείται τελικά στον Θάνατο. Αντιμετώπιση της ασθένειας: Η αντιμετώπιση μιας ασθένειας περιλαμβάνει: ■ την πρόληψη (ώστε να αποφευχθεί η μόλυνση), ■ την έγκαιρη διάγνωση, ■ τη φαρμακευτική αγωγή (στην περίπτωση που κάποιος έχει μολυνθεί). 1. Η πρόληψη: προϋποθέτει την ενημέρωση. 2. Η έγκαιρη διάγνωση: βοηθά στην αποτελεσματικότητα της φαρμακευτικής αγωγής. 3. Η φαρμακευτική αγωγή: επιτυγχάνεται με α. τη χορήγηση φαρμάκων που παρεμποδίζουν την αντίστροφη μεταγραφή, αν και προκαλούν παρενέργειες: → το Α ΖΤ, → το DCC και β. με τη χορήγηση φαρμάκων που αντιμετωπίζουν λοιμώξεις του οργανισμού από παθογόνους μικροοργανισμούς. ■ Η παρασκευή εμβολίων βρίσκεται σε πειραματικό στάδιο. Οι δυσκολίες στην παρασκευή εμβολίου οφείλονται στην πολυμορφικότητα του ιού λόγω της ικανότητάς του να μεταλλάσσεται. 1.3.4 Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (ΑΙDS) -Ερωτήσεις Να τοποθετήσετε σε κύκλο το γράμμα πον αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση πον συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. Ανοσοβιολογική ανεπάρκεια είναι η εξασθένηση της λειτουργίας: α. του νευρικού συστήματος, β. του οργανισμού, γ. του ανοσοβιολογικού συστήματος, δ. των οργάνων του γαστρεντερικού σωλήνα. 2. Η ανοσοβιολογική ανεπάρκεια είναι: α. συνήθως κληρονομική, β. πάντοτε κληρονομική, γ. συνήθως επίκτητη, δ. πάντοτε επίκτητη. 3. Το νουκλεικό οξύ του ΗΙV είναι: α. συνήθως RNA, β. συνήθως DNA, γ. πάντοτε RΝΑ, δ. πάντοτε DΝΑ. 4. Ο ΗΙV προήλθε από: α. τον αφρικανικό πίθηκο, β. συνεχείς μεταλλάξεις ενός ιού που προσβάλλει τον αφρικανικό πίθηκο, γ. συνεχείς μεταλλάξεις του ΗΙV , δ. συνεχείς μεταλλάξεις του ιού του ΑΙDS. 5. 0 ΗΙV: α. ανήκει στους ρετροϊούς, β. είναι RNA ιός, γ. είναι DNA ιός. δ. Τα α και β είναι σωστά. 6. Ο ΗΙV έχει το ένζυμο: α. μεταγραφάση, β. αντίστροφη μεταγραφή, γ. αντίστροφη μεταγραφάση. δ. Ολα τα παραπάνω είναι σωστά. 7. Ο ΗΙV περιβάλλεται από: α. κάψα που περιβάλλει το καψίδιο, β. καψίδιο που περιβάλλει το έλυτρο, γ. έλυτρο που περιβάλλει το καψίδιο, δ. έλυτρο πρωτεϊνικής φύσεως. 8. O ΗΙV προσβάλλει κυρίως: a. τα κυπαροτοξικάΤ-λεμφοκύτταρα, β. τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα, γ. τα Τ-λεμφοκύτταρα, δ. τα νευρικά κύτταρα. 9. Ο ΗΙV ανιχνεύεται: α. στο αίμα και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, β. στο μητρικό γάλα, γ. στα δάκρυα και τον ιδρώτα. δ. Όλα τα παραπάνω είναι σωστά. 10. Ο ΗΙV βρίσκεται σε μεγάλη συγκέντρωση: α. στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, β. στο σπέρμα, στο αίμα και στις κολπικές εκκρίσεις, γ. στο μητρικό γάλα και στο αίμα, δ. στο αίμα, στο σάλιο και στα δάκρυα. 11. Ο ΗΙV μπορεί να μεταδοθεί: α. με σεξουαλική επαφή, β. με μετάγγιση αίματος ή με χρήση της ίδιας σύριγγας, γ. κατά τον τοκετό, από τη μητέρα-φορέα προς το νεογνό. δ. 'Ολα τα παραπάνω είναι σωστά. 12. Ο ΗΙV δε μεταδίδεται με: α. τη χειραψία και τους ασπασμούς σε κοινωνικές εκδηλώσεις, β. τις μεταγγίσεις, γ. τη σεξουαλική επαφή, δ. χρήση ίδιας σύριγγας. 13. Η προφύλαξη από τον ΗΙV επιτυγχάνεται: α. με έλεγχο του αίματος που προορίζεται για μεταγγίσεις, β. με πλήρη αποστείρωση των χειρουργικών εργαλείων, γ. με χρήση προφυλακτικού κατά τη σεξουαλική επαφή. δ. 'Ολα τα παραπάνω είναι σωστά. 14. Η διάγνωση της ασθένειας του ΑΙDS επιτυγχάνεται με ανίχνευση: α. του RΝΑτου ιού, β. του DNA του ιού, γ. των αντισωμάτων στο αίμα του ιού, δ. των ενζύμων αντιγραφής του DNA του ιού. 15. Η είσοδος του ΗΙV στο κύτταρο-ξενιστή προϋποθέτει: α. τη σύνδεσή του με ειδικούς υποδοχείς του κυπαρικού τοιχώματος του κυττάρου- ξενιστή, β. τη σύνδεσή του με ειδικούς υποδοχείς της κυτταρικής μεμβράνης του κυττάρου- ξενιστή, γ. τη σύνδεση των υποδοχέων του με την κυτταρική μεμβράνη του κυττάρου-ξενιστή. δ. Κανένα από τα παραπάνω δεν είναι σωστό. 16. Με την είσοδό του ο ΗΙV μολύνει: α. όλα τα κύτταρα του ανθρώπου, β. όλα τα Τ-λεμφοκύτταρα του ανθρώπου, γ. περιορισμένο αριθμό από τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα του ανθρώπου, δ. όλα τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα του ανθρώπου. 17. Αρχικά από το RNA του ΗΙV συντίθεται: α. μονόκλωνο DNA και στη συνέχεια δίκλωνο, β. μονόκλωνο DΝΑ και στη συνέχεια RΝΑ, γ. δίκλωνο RNA, δ. δίκλωνο DNA. 18. Η ανίχνευση του ΗΙV γίνεται: α. έξι ημέρες με έξι εβδομάδες από τη στιγμή της μόλυνσης, β. έξι ημέρες έως έξι χρόνια από τη στιγμή της μόλυνσης, γ. έξι εβδομάδες με έξι μήνες από τη στιγμή της μόλυνσης. δ. Τα β και γ είναι σωστά. 19. Η τυπική συμπτωματολογία του ΑΙDS εμφανίζεται: α. από έξι μήνες έως έξι χρόνια από τη στιγμή της μόλυνσης, β. επτά με δέκα χρόνια από τη στιγμή της μόλυνσης, γ. έξι εβδομάδες με έξι μήνες από τη στιγμή της μόλυνσης, δ. έξι ημέρες με έξι εβδομάδες από τη στιγμή της μόλυνσης. 20. Η τυπική συμπτωματολογία της ασθένειας του ΑΙDS περιλαμβάνει: α. υψηλό πυρετό, β. έντονες λοιμώξεις, γ. διάρροιες. δ. 'Ολα τα παραπάνω είναι σωστά. 21. Τα ΑΖΤ και τα DCC: α. αντιμετωπίζουν τις ευκαιριακές λοιμώξεις, β. παρεμποδίζουν την αντίστροφη μεταγραφή, γ. εμποδίζουν την πρωτέίνοσύνθεση, δ. αναστέλλουν την αντιγραφή του RNA. 22. Δεν έχει παρασκευαστεί εμβόλιο για την αντιμετώπιση του ΑΙDS, διότι: α. ο ιός το εξουδετερώνει με σχετική ευκολία, β. ο ιός μεταλλάσσεται με μεγάλη ταχύτητα, γ. οι ιοί δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν με εμβόλια. δ. Ολα τα παραπάνω είναι σωστά. Να χαρακτηρίσετε καθεμία από τις προτάσεις που ακολουθούν με το γράμμα Σ, αν είναι σωστή, ή με το γράμμα Λ, αν είναι λανθασμένη. 1. Το ΑΙDS είναι κληρονομική ασθένεια και οφείλεται στον ΗΙV . 2. Ο ΗΙV προήλθε από συνεχείς μεταλλάξεις ενός ιού που προσβάλλει τον αφρικανικό πίθηκο. 3. Η αντίστροφη μεταγραφάση υπάρχει σε όλους τους RNA ιούς. 4. Ο ΗΙV προσβάλλει όλα τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού. 5. O ΗΙV εισβάλλει στα κύτταρα-ξενιστές, αφού προσδεθεί στους ειδικούς υποδοχείς που υπάρχουν στην επιφάνειά τους. 6. O ΗΙV ανιχνεύεται στο αίμα, στο σπέρμα, στο εγκεφαλονωτιαίο υργό, αλλά μεταδίδεται μόνο με τη σεξουαλική επαφή. 7. O ΗΙV μπορεί να μεταδοθεί κατά τον τοκετό, από τη μητέρα-φορέα στο νεογνό. 8. O ΗΙV βρίσκεται σε υψηλή συγκέντρωση στο μητρικό γάλα. 9. Η ανίχνευση του ΗΙV γίνεται έξι εβδομάδες με έξι μήνες από τη στιγμή της μόλυνσης. 10.O ΗΙV με την είσοδό του στον οργανισμό μολύνει όλα τα βοηθητικά Τ-λεμφοκύτταρα. 11. Στο εσωτερικό των βοηθητικών Τ-λεμφοκυπάρων εισέρχεται το RΝΑ μαζί με το έλυτρο του ιού. 12. Η αντίστροφη μεταγραφάση είναι ένζυμο και βοηθά στη σύνθεση του RNA με «καλού- πι» το DNA. 13. Το RNA είναι μονόκλωνο και βρίσκεται στον ΗΙV σε ένα αντίγραφο. 14. Τα φάρμακα ΑΖΤ και DCC παρεμποδίζουν την αντίστροφη μεταγραφή. 15. Δεν έχει παρασκευαστεί εμβόλιο για την αντιμετώπιση του ΑΙDS λόγω της πολυμορφικότητας του ιού. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις. 1. Η εξασθένηση της λειτουργίας του ανοσολογικού συστήματος του ανθρώπινου οργανι- σμού ονομάζεται ___________ _______________. 2. O ΗΙV ανήκει στους__________ , είναι δηλαδή ιός RΝΑ. Διαθέτει, εκτός από το γενετικό υλικό (RΝΑ), και το ένζυμο ____________ ______________. 3. O ΗΙV προσβάλλει κυρίως τα _______________Τ λεμφοκύπαρα, καθώς και άλλα είδη κυττάρων, όπως τα κυπαροτοξικάΤ-λεμφοκύτταρα και τα ________________ κύτταρα. 4. Στον οργανισμό του ανθρώπου ο ΗΙV ανιχνεύεται κυρίως στο αίμα, στο ________ , στις κολπικές εκκρίσεις, στο_____________ , στα ____________, στον ιδρώτα, στο μητρικό γάλα, στο _______________ υγρό κ.ά. 5. O ΗΙV μπορεί να μεταδοθεί με τη μετάγγιση αίματος ή με τη χρήση ίδιας ________ _____ (κυρίως από τοξικομανείς). 6. Δεν έχει διαπιστωθεί μετάδοση του ιού ΗΙν μέσω των ____________ , με το σάλιο, με τη χειραψία, με τους ασπασμούς κατά τις εκδηλώσεις, με την κοινή χρήση σκευών φαγητού. 7. Η διάγνωση του ΑIDS γίνεται είτε με την ανίχνευση του RNA του ιού είτε με την ανίχνευση ειδικών για τον ιό ____________ στο αίμα του ασθενούς. 8. Με την είσοδο του ΗΙV στον οργανισμό του ανθρώπου, ο ιός συνδέεται με ειδικούς ______________που βρίσκονται στην πλασματική μεμβράνη των Τ-λεμφοκυττά- ρων και μολύνει _______________ αριθμό από αυτά τα κύτταρα. 9. Συνήθως το ____________ DNA του ιού συνδέεται με το DNA του κυττάρου- ξενιστή και παραμένει ______________(σε λανθάνουσα κατάσταση). 10. Aπό τη στιγμή της μόλυνσης του οργανισμού από τον ιό μέχρι τη διάγνωση της νόσου (με την ανίχνευση του ιού στο ________________ ), απαιτείται αρκετό χρονικό διάστημα, που μπορεί να έχει διάρκεια ___ από εβδομάδες έως 6 ____________. 11. Μετά από αρκετά χρόνια (συνήθως 7 έως 10), διάστημα κατά το οποίο το ανο- σολογικό σύστημα ______________από πολλά αντιγόνα, εκδηλώνεται η τυπική συμπτωματολογία της ασθένειας (υψηλός πυρετός, έντονες _______________ ). 12. Τα φάρμακα ΑΖΤ και DCC έχουν σοβαρές __________ και θα πρέπει να χορη- γούνται από ειδικούς γιατρούς και σε εξειδικευμένα ιατρικά κέντρα. 13. Εκεί όμως που η επιστήμη δεν μπορεί να επέμβει καταλυτικά, προσφέροντας αποτε- λεσματικά φάρμακα, μπορεί να έχει σωτήρια αποτελέσματα η _____________. 14. Τα ποσοστά κρουσμάτων της ασθένειας του ΑIDS αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς και σε ορισμένες περιοχές της Αφρικής η νόσος έχει πάρει τη μορφή ____________. Να αντιστοιχίσετε τούς όρούς που αναγράφονται στη στήλη Ι με τους όρούς της στήλης ΙΙ. Α. Ι ΙΙ Α. Ανοσολογική ανεπάρκεια 1. Αφρική Β. Υποδοχείς κυτταρικής μεμβράνης 2. Έγκαιρη διάγνωση Γ. Αίμα 3. Μετάδοση Δ. Θεραπεία 4. ΑIDS Ε. Πανδημία 5. Εξειδίκευση Β. Ι ΙΙ Α. Σύνδεση του ιού ΗIV 1. Περιορισμός μετάδοσης της νόσου Β. Πρόληψη 2. Παρεμποδίζει την αντίστροφη μεταγραφή Γ. Ανίχνευση 3. Αντισώματα Δ. Ενημέρωση 4. Ειδικοί υποδοχείς Ε. ΑΖΤ 5. Χρήση προφυλακτικού